Letter to Special Rapporteur on contemporary forms of racism, concerning visit Morocco

20, December 2018

Ms. E. Tendayi Achiume
Special Rapporteur on
contemporary forms of racism,
racial discrimination, xenophobia
and related intolerance
Palais des Nations
CH-1211 Geneva 10

SUBJECT: visit to Morocco to assess racism, discrimination

Dear Ms. Tendayi Achiume,

On December 12th 2018 the United Nations Human Rights Consul (UNHRC) announced your visit to Morocco, a visit that will take place from 13 to 21 December 2018 to examine the country’s efforts to eliminate racial inequality and discrimination. We* are very pleased with
your visit to Morocco to discuss and examine those important themes in a country where it’s urgently needed. As the news item indicates, your visit will include the cities Rabat, Tangier, Tétouan, Agadir, and Casablanca. Unfortunately, none of these cities are located in the Rif
region where discrimination and racism are the most common.

ccording to the Moroccan news source Hespress several advocates for the Amazigh people and human rights organizations in Morocco highly recommended Al Hoceima and Nador, two cities in the Rif region to be visited by the special rapporteur, due its historical and very
bad relationship between the central Arab government and the indigenous inhabitants of the Rif region the Imazighen also known as ‘Berbers’. Unfortunately, we read in the same news source you’ve decided not to visit the two cities in the Rif region. We consider this as a very unwise and harmful decision, we would like to comment more on this point.

The Rif region and its inhabitants experience racism, discrimination, oppression and marginalization by the Arab government for decades. The recent example can be found in the Hirak movement, a movement which can be compared to the Arab spring. During the Hirak
movement many young men, elderly and women were mistreated by the authorities. They were beaten, some of them were killed, others were raped and discriminated for being an Amazigh and demanding social-economical rights. The Rifians in the city of Al Hoceima where
the Hirak movement started, were not able to demonstrate nor to speak up against the injustice of the authorities. Even the women were not able to held a march on the international women’s day. Those who tried to demonstrate were beaten up by the police and
have been arrested.

Not to mention on the 24th of November 1958 when the city of Al Hoceima was declared by the Moroccan authorities as a military zone. Entering the city of Al-Hoceima involves passing highly militarized checkpoints, which makes segregation and disparities justified through
ethnic rhetoric.

We urge you as the special rapporteur to involve the city of Al Hoceima and Nador in your mission. We believe this is the only way to do justice to your observations and recommendations about Morocco’s efforts on Racism and discrimination.


*Letter singned by: Anzuf; Marokkaanse Vrouwen Vereniging Nederland; The Hague Peace Projects; Syphax Foundation; GroenLinks Amsterdam; New Urban Collective; Bij1; Humanistisch Verbond; SP Amsterdam.

See here the letter in pdf.

A Tribute to Nasser Zefzafi and the Rif

Officially, Nasser Zefzafi was convicted for separatism; documents of his jailing condemn him for being a terrorist, apparently opposed to Islam and the foundation of the Moroccan state. The protestors in the streets tell a different story. They tell a story of a peaceful protest, led by a man whose primary demand is equality for an oppressed minority confined to the Rif region of northern Morocco.

The following article dwells on the people of the Rif (Riffians) and the recent nomination of Nasser Zefzafi for the European Sakharov Prize. It honours the work of the Sakharov Nasser Workgroup linked to the Hague Peace Projects in lobbying for his nomination, and hopes to spread awareness on the importance of speaking up, especially in current times.


When the fisherman Mohcine Fikri was crushed to death by a garbage truck in the Moroccan city of Al-Hoceima while trying to retrieve fish that had been confiscated, the population of the Rif area organized what has come to be known as “Hirak” (“the movement”, in Arabic), the seven-month protests between 2016 and 2017 had long been called for. In the wake of the moment, the leader of the movement, Nasser Zefzafi, raised his voice to the population of Morocco:

“What has happened to Fikri also affects us; if we keep quiet today, it will continue. That is why we must go out to stop this.”

What Zefzafi said has now turned to become essential to his own story, and communities at home as well as abroad are raising their voices to change his fate.


What are the issues in the Rif?

For a brief period in history from 1921 to 1926, the Rif exercised sovereignty over its own region – its independence, however, was harshly contested by its neighbouring Morocco as well as the colonial powers France and Spain. Arguably, the problems of the region stem from the conflict that followed: the application of poisonous gas by colonial forces, the remnants of which are by some researchers considered the cause for recurring cancer.

Through its separation from the rest of the country, the Rif is slowly dying out. The somewhat inhabitable nature of the Rif has in the past deterred investments, and hence tourism has focussed majorly on regions such as Casablanca and Marrakesh. As public interest in the Rif decreases, so do state efforts to connect the population to the rest of the country, albeit such connection is urgently needed to provide the population with viable job opportunities, cancer treatment as well as other healthcare facilities and access to state institutions. Currently, even entering or exiting the main city Al-Hoceima involves passing highly militarized checkpoints. Given the Rif is inhabited by native Berbers or Amazigh people, segregation and disparities are justified through ethnic rhetoric.


Why are prison sentences being issued against the protestors?

As an economic role model in Northern Africa with a relatively stable political situation, the Moroccan government is under pressure. It is under pressure not just to satisfy demand of economic partners such as the European Union, but also to uphold the image of an Islamic country that does everything to satisfy the needs of its population. Essentially, Morocco is afraid of its population presenting the legitimacy of the government in a bad light – the peaceful nature of the Hirak led by Nasser Zefzafi, however, served as a role model for further movements all around the country. Morocco is facing the same phenomenon that is spreading across the world: while parent generations still favour accepting the world as it is just to get by, youth is increasingly unafraid. To the government, facing the innumerable demands of the people seems an unsurmountable task – therefore, the strategy that has proven viable is framing the protests as a public risk that should not be copied across the country.

Fifty-three activists of the Hirak leaders have been sentenced to prison terms ranging between one and twenty years, with more trials ongoing. As protestors assemble in crowded spaces to voice their frustration, Nasser Zefzafi, as the voice behind Hirak, has appealed his sentence of twenty years, with the prosecution  claiming that taking his case to a higher court level will increase the likelihood of a lighter and more appropriate sentence. The appeal case was bound to launch in September 2018, but has dragged on until November.


What will become of Nasser Zefzafi, and what role do the people of Europe play?

In 2017, Kati Piri of the Dutch social democrats (PvdA) rallied to raise awareness for Nasser Zefzafi amidst his arrest and to nominate him for the renowned Sakharov Prize for Human Rights and Freedom of Thought. The Prize is awarded once a year, in the past to nominees such as Nelson Mandela, Denis Mukwege and Kofi Annan. In order to nominate a candidate, at least forty Members of the European Parliament must sign a nomination proposal, following which the nomination will pass through various stages of examination. Unfortunately, this first attempt by Kati Piri failed in its early stages due to little knowledge of Zefzafi’s existence by the most Members of European Parliament. In January 2018, what came to be the Workgroup Sakharov Nasser resumed the task of spreading awareness among Members of the European Parliament to bring him onto the list of nominees, and although the Prize was ultimately awarded to the Ukrainian activist Oleg Sentsov, the nomination itself has already shed light in the darkness.

The nomination is even more valuable in the light of Zefzafi’s appeal trial. As an economic partner of Morocco, the European Union enjoys a significant amount of leverage over the future of Zefzafi and the Rif community. When Moroccans living abroad communicated their outrage over the arrest of Zefzafi to Members of the European Parliament in 2017, the threat of more negative backlash contributed to courts’ decisions to hand out sentences of twenty years at most, when even longer and graver terms could have been possible. Of course, the European Union as an economic institution is neither in a position nor willing to focus all its efforts on Morocco, Zefzafi and the people of the Rif. Nor is it, despite the existence of the Prize, its primary role to engage in the promotion global human rights. In fact, the necessity of keeping Morocco a stable trade partner has led to certain groups of the European Parliament such as the Socialists and Democrats (S&D) and the Liberals (ALDE) viewing Zefzafi’s nomination with a critical eye, warning of the consequences that could arise. However, the success of popular lobby in having Zefzafi listed as a nominee shows that with enough willpower, even sentences abroad can be mitigated – with this knowledge and in the context of the appeals case, the citizens of Europe can not miss the chance to continue rallying, lobbying and working towards the reduction of Zefzafi’s sentence. In the light of tightened security and severe restrictions of liberty in the Rif, the population of the Rif depends on the support.




The Workgroup Sakharov Nasser is composed of motivated volunteers and is loosely linked with the Hague Peace Projects. Although the Rif is largely shut off from international media, and few researchers or journalists can gain access to the area, the Workgroup through social media and personal contacts has insight into the local chaos. In January 2018, the Workgroup began establishing contacts within the European Parliament and succeeded in gathering enough signatures of Members of Parliament for Nasser Zefzafi to be one of the three finalists for the Sakharov Prize. Apart from lobbying, the Workgroup passes on information about the situation to other members of the Moroccan diaspora community and raises awareness among Dutch society for the cause. For more information on the current protests and a historical perspective, the group recommends the book Popular Hirak in the Rif.

Dertig jaar onderzoek naar berichtgeving over moslims in Nederlandse media.

Door Ewoud Butter op 18-11-2018 | 11:30

Sinds eind jaren ’80 wordt er met regelmaat onderzoek gedaan naar de wijze waarop Nederlandse media berichten over moslims. Ewoud Butter maakte een overzicht. Deel I.

Tot aan het begin van de jaren ’90 was de Turkse Nederlander Mehmet Pamuk ongetwijfeld de bekendste Nederlandse moslim. De immer in archaïsch Nederlands formulerende Pamuk was geen bestaand persoon, maar een van de vele typetjes van Kees van Kooten in de programma’s die hij jarenlang samen met Wim de Bie voor de VPRO maakte. Behalve ‘Mehmet Pamuk’ verschenen er in die jaren zelden moslims in de Nederlandse media. Wanneer er destijds werd geschreven over bijvoorbeeld Turkse en Marokkaanse ‘gastarbeiders’ in Nederland, samen de grootste groep Nederlandse moslims, dan ging het zelden over hun geloof. Over moslims werd zo nu en dan vooral geschreven op de buitenlandpagina’s van de kranten of, in een verder verleden, op de pagina’s over de ‘overzeesche gebieden’.

De wijze waarop in Nederland moslims al eeuwenlang werden afgebeeld, was amper onderwerp van onderzoek of debat. De internationale discussie die naar aanleiding van Edward Saids boek Oriëntalism (1978) was losgebarsten over de vaak karikaturale wijze waarop in het Westen ‘moslims’ en ‘de Arabische wereld werden afgebeeld als ‘de inferieure Ander’, drong nauwelijks door tot de Nederlandse media, ondanks inspanningen van bijvoorbeeld de werkgroep Media en Racisme (later Media en Migranten) van de Nederlandse Vereniging van Journalisten.

Het veranderde definitief eind jaren ’80 tijdens ‘de Rushdie-affaire’. Deze affaire was niet alleen exemplarisch voor de wijze waarop in Nederland door media, opiniemakers en politici sindsdien over islam en moslims wordt gesproken, maar zorgde ook voor toenemende aandacht van de pers voor Nederlandse moslims.

Rushdie-affaire en reacties

Op 14 februari 1989 vaardigde ayatollah Khomeini, politiek en geestelijk leider van Iran, een fatwa uit tegen de schrijver Salman Rushdie naar aanleiding van zijn roman The Satanic Verses. In verschillende landen leidde dit tot demonstraties tegen Rushdie.

In Nederland werd naar aanleiding van de Rushdie affaire het Islamitisch Landelijk Comité (ILC) opgericht, een van de eerste samenwerkingsverbanden van islamitische koepelorganisaties. Het ILC liet in eerste instantie weten het boek van Rushdie niet te willen verbieden, maar besloot later toch te willen voorkomen dat het boek in Nederland zou worden verspreid. Dat mislukte al snel, vooral tot ongenoegen van vooral Pakistaanse moslims die demonstraties in Den Haag en Rotterdam organiseerden, waarbij een pop werd verbrand en een spandoek ‘Dood aan Rushdie’ zichtbaar was. Minister van Binnenlandse Zaken Van Dijk nodigde hierop moslimsorganisaties uit om te laten  weten dat kreten als “Rushdie moet dood” en popverbrandingen in Nederland echt niet kunnen.

De Rushdie affaire vormde voor de Nederlandse pers aanleiding vrij massaal aandacht te besteden aan moslims in Nederland. Staatrechtsgeleerde Couwenberg waarschuwde in NRC-Handelsblad voor de ‘vijfde colonne van de grote leider van het islamisch extremisme Komeiny’ (NRC, 21/3/89) en Gerrit Komrij schreef in zijn column in dezelfde krant:

“Als één ding duidelijk wordt, nu duizenden mohammedanen schreeuwend en tierend de straat op gaan, dan is het wel het volkomen echec van het multiraciaal, multicultureel beleid dat door de politiek altijd zo werd aangeprezen. (…) De moslim-gemeenschap trekt en masse langs de straten, met woeste kreten als ‘Rushdie dood, Allah groot’ en met spandoeken waarop wordt opgeroepen tot wraak; een paar zelfgekozen voorgangers roepen schuimbekkend en in het kromst denkbare Nederlands dreigementen in de microfoon die, als je op de klanken afgaat, wat primitieve bloeddorstigheid en gehoorzaamheid aan de Opperderwisj betreft, niets te raden overlaten en in het hart van onze steden woeden, onder politiebegeleiding, krachten die alles tarten wat ons heilig is of althans behoorde te zijn. (..) ’We hebben ze als stakkers verwend, en we krijgen ze als wolven terug.” (NRC 8/3/89)

Journalist Bart Top schreef hierover later in zijn studie Moslims en Media-effecten: “Het is wellicht voor het eerst dat in een Nederlands kwaliteitsmedium zo heftig het perspectief van ‘wij-Nederlanders’ tegenover dat van ‘zij-moslims’ neergezet wordt.”

Top citeert ook het Parool dat in die tijd het verdwijnen van een taboe signaleeerde: ‘De Rushdie-affaire heeft in Nederland heel wat losgemaakt. Opeens wordt er hardop gekankerd op ‘de islamieten’ en niet alleen in extreem-rechtse kring. Een taboe op kwaadspreken lijkt gesneuveld.’ (Het Parool, 18/3/89)

Ilhan Akel, destijds voorlichter van het Nederlands Centrum Buitenlanders (NCB) concludeerde in maart 1989 in een interview in De Waarheid:

“Het is toch frappant dat de brief die de islamitische organisaties aan Lubbers hadden gestuurd – waarin zij de oproep tot moord veroordeelden, evenals de boekverbranding – noch vóór de demonstratie, noch erna een rol in de berichtgeving heeft gespeeld. De media waren alleen geïnteresseerd in extremisten, zonder zich de vraag te stellen wat hun plaats is binnen de islamitische gemeenschap. (..)  Als je een willekeurige voorbijganger een extreem standpunt hoort verkondigen, dan zeg je toch ook niet dat dat dé mening van het Nederlandse volk is. In de delicate situatie die rond het boek van Rushdie was ontstaan, werd een beeld opgeroepen als zou de islam met het zwaard aan de grens klaar staan om het Nederlandse cultuurgoed te vernietigen.”

Na de Rushdie-affaire toonden Nederlandse media meer belangstelling voor in Nederland woonachtige moslims. Dat gebeurde bijvoorbeeld tijdens de Eerste Golfoorlog, na het verschijnen van het boekje De ondergang van Nederland – land van naïeve dwazen van Mohamed Rasoel (pseudoniem van de variétéartiest (Mansoor) Zoka Fatah) of nadat toenmalig VVD-leider Bolkestein in Luzern had gesteld dat de Europese beschaving hoger staat dan de islamitische.

Onderzoek naar beeldvorming van moslims in de media

De Rushdie-affaire in 1989 is ook het startpunt van onderzoeken naar de wijze waarop over Nederlandse moslims in de media werd gesproken.

Dat begon met een doctoraalscriptie over de media ten tijde van de Rushdie-affaire van Fokko Minnema. Deze kwam volgens Bart Top onder andere tot de conclusie dat er sprake was van ‘morele paniek’. Hij onderscheidde zes verschillende fases waarin een groepje ‘fanatieke en schuimbekkende’ moslims op straat worden vereenzelvigd met ‘de’ islam die tegenover ‘de Nederlandse samenleving’ wordt gesteld. Uiteindelijk gaat de overheid met ‘de’ moslims praten, waardoor de gehele moslimgemeenschap ‘verantwoordelijk gesteld’ wordt voor de ongeregeldheden. Het patroon dat Minnema 30 jaar geleden signaleerde, zou zich in de jaren daarna nog vaak herhalen.

De journalisten Kross, Lahaise en Joseph schreven voor de Nederlandse Vereniging van Journalisten in 1991 het rapport De vijfde colonne in grillrooms en koffiehuizen over de berichtgeving over moslims tijdens de Eerste Golfoorlog en trokken de volgende conclusie:

Uit ons dosier is onder andere gebleken dat veel journalisten over migranten schreven zonder zich in voldoende mate rekenschap te – kunnen – geven van de effecten van hun berichtgeving. Wellicht trapten zij soms in dezelfde valkuilen waar zij hun lezers voor wilden waarschuwen: stigmatisering van islamitische bevolkingsgroepen in ons land onder druk van een irrationeel vijandsbeeld…Wie sommige blunders in ogenschaouw neemt, ontkomt niet aan de indruk dat het met name in de eindredactie nogal eens aan de nodige expertise of verantwoordelijkheid ontbreekt.”

De islamologen Shadid en Van Koningsveld publiceerden een jaar later het boek De mythe van het islamitisch gevaar; hindernissen bij integratie waarin ze uitgebreid ingingen op het opkomend anti-islamisme naar aanleiding van de discussies die ontstonden na de publicatie van het boekje van Rasoel en de uitspraken van Bolkestein. De beeldvorming van moslims in het debat was volgens de auteurs eenzijdig, karikaturaal en anti-islamitisch.  Ze verwezen hierbij ook naar de historische bronnen van het anti-islamisme, beginnend bij de eerste christelijke polemieken tegen de islam in de 8een 9eeeuw, de kruistochten en het koloniale tijdperk waarin het Nabije Oosten steeds als primitief en inferieur werd voorgesteld. Ook het beschouwen van moslims als ‘5e colonne’ was volgens de auteurs al zichtbaar in de tijden na de val van Granada in 1492 toen islamitische minderheden met vergelijkbare bewoordingen werden omschreven.

Sajidah Abdus Sattar wees in een opiniestuk in de Volkskrant in 1992 op het gegeven dat in de Nederlandse berichtgeving over de islam moslims zelf amper aan het woord kwamen en dat er bij Nederlandse journalisten sprake was van een gebrek aan kennis over de islam. In een onderzoek dat zij in 1995 voor de Nederlandse Moslimraad en de Nederlandse Moslim Omroep deed naar de berichtgeving over moslims in Nederlandse kranten in 1993 en 1994, concludeerde ze onder andere:”Uit de berichtgeving, de selectie en weergave van nieuwsitems en uit opiniestukken in kranten blijkt dat de islam en moslims overwegend in negatieve zin in de aandacht komen.” En:

“Het zijn niet alleen haat-opwekkende uitlatingen die gevaarlijk zijn. Ook onjuiste eenzijdige en onvolledige berichtgeving kunnen het maatschappelijk klimaat zo verzieken dat de ontwikkeling van het echte, harde anti-islamisme wordt vergemakkelijkt. Vooral wanneer respectabele politici en kwaliteitskranten zich hieraan schuldig maken, kunnen racisme en haat tegen moslims daarmee worden gelegitimeerd.” (S. Abdus Sattar, Onderzoek naar anti-islamitische tendensen in de Nederlandse pers).

K. Nijhoff en J. Trompetter, beiden verbonden aan de Rijksuniversiteit Utrecht, presenteerden in 1995 het onderzoek ‘Hoofddoekjes en soepjurken’ in opdracht van het Samenwerkingsverband Marokkanen en Tunesiërs (SMT) en concludeerden onder andere dat in de Nederlandse pers de islam vooral wordt geassocieerd met agressie en terrorisme. De beeldvorming over moslims is volgens hen ongenuanceerd en wordt gedomineerd door een hang naar sensatie van de pers die weinig oog heeft voor de diversiteit aan stromingen binnen de islam. Veel problemen die zich voordoen met migranten, worden teruggevoerd naar een moslimcultuur, die de oorzaak zou zijn. Zo vindt volgens het rapport een stigmatisering plaats van moslims ‘die vooroordelen in leven houdt en/of versterkt.

In hetzelfde jaar ten slotte verscheen Islam als stigma van Karin Huigh en Ineke van der Valk in de bundel Dialoog; joden, christenen, moslims en humanisten leveren gespreksstof. Huigh en Van der Valk bieden hierin een uitgebreid theoretisch kader met aandacht voor de rol die onder andere racisme, oriëntalisme, etnocentrisme en machtsverhoudingen spelen bij de totstandkoming van het nieuws. Aan de hand van mediaberichten, waaronder een kerstbijlage van de Volkskrant over de islam, concluderen de auteurs:

“Het toenemende racisme weerspiegelt zich in en wordt gevoed door de media. De berichtgeving in de media impliceert een interpretatie van de werkelijkheid, die bestaande machtsstructuren objectiveert, legitimeert en mede in stand houdt. Dit betekent onder meer de reproductie van racisme middels de media. Hierbij speelt een eenzijdig, monolitisch en stereotype beeld van de ‘islam’ – en van de Arabische wereld- een belangrijke rol.”

En dit was nog allemaal voordat de berichtgeving over moslims werd gedomineerd door de opkomst van Fortuyn en Wilders, de aanslagen van 11 september, de moord op Theo van Gogh, Syriëgangers. Wat die ontwikkelingen voor een effect hadden op berichtgeving over moslims, wordt in een volgend artikel verkend.

Dit artikel vormt een onderdeel van artikelen die op Republiek Allochtonië en Nieuwwij zullen verschijnen in het kader van de verkenning Hoe worden moslims in de vier grootste Nederlandse kranten geportretteerd? Dit is een initiatief van The Hague Peace Projects. Meer hier.

Marokkaanse werkgroep

De Marokkaanse gemeenschap is een van de grootste migrantengemeenschappen van Nederland en heeft vele succesvolle Marokkaanse-Nederlanders voortgebracht. Echter staat de huidige beeldvorming haaks op de successen en capaciteiten van die gemeenschap. De negatieve beeldvorming over de Marokkaanse gemeenschap in de media en de politiek draagt steeds meer bij aan een eenzijdig en onvolledig beeld van de gemeenschap. De Marokkaanse gemeenschap wordt als gevolg van de negatieve berichtgeving gezien als een maatschappelijk probleem.  Daar moet een kentering in komen vinden veel Marokkaanse Nederlanders. Daarom is afgelopen april vanuit The Hague Peace Projects het project Moroccans United opgericht.

Op dit moment bestaat het project uit een select groepje Marokkaans Nederlandse professionals die door middel van o.a. dialoog, workshops en trainingen belangrijke vraagstukken wenst te bespreken die de Marokkaanse gemeenschap bezig houden. Het doel van dit project is om vanuit de eigen kracht te werken aan politieke en maatschappelijke awareness, zelf -emancipatie, dekolonisering en daarmee het positief versterken van de Marokkaanse identiteit.